|
خالق حکیم لیکلری-1
علی برازنده-تورک
Ali berazebde(türk)
طیب و حکیم لیک بیلیمی گونوموزده کی کیمی ایلرلمدیگی زمانلاردا بوتون یاشایش توپلوملار ایچریسینده بیرچوخ عوام سایاغ؛ ساده اینانیشلارا دایانان دوشونجلرین آمان سیز خسته لیکلره قارشی و اونلاری الده اولان ایمکانلارا دایاناراق درمان و علاج قیلماقلار گونوموز باخیشیندان بیر ایلکر و اوولیه یونتملر سایلدیقلاری حالده بیرچوخی حتی بوگون بویوک شهرلرده بئله اویغولانماقدا اولوب و بعضی خسته لیکلر اوزلیکله بوگون پیسیکولوژیک و روحی خسته لیکلره شکلینده ده یرلندیرلمیش اولان اورنک اوچون "قورخما"ویا"اومما" خسته لیکلری کیمی ساده و تکجه ائل ایچریسینه عاییت اولان یونتملرله تداوی اولونولار.
بوردا خالق حکیملیقی ایلک بحثی "اومماق" و"اومما"خسته لیگینی بارده دیر کی گونوموزده ایندیلیکده بئله تبریزین کوِِکلی و آغ بیرچکلی عایله لرینین ایچریسینده بو ناخوشلوقا قارشی اویغولانار.
"اومما "سوزنون آنلامی "بیر شئی گونلوندن کئچیریب اوندان ایستکلی اولماق و آرزولاماق "(1)دیر. "اومما" سوزونو ان اسکی تورکجه سوزلوگی اولان "دیوان لغات تورک"ماحمودکاشغارلی دا گورمک اولار.«اُما :بیرائوه قوناق چیخماق؛بیریئره دئمه میش قوماق گئتمک»(2) معنا اولونوب کی بوگونکی "اومما" سوزیلن بیر معنادا. "اوم"سوزو تورکجه ده کوک اولاراقدا ایتومولوژیک باخیمدان «بیرشئیی هدفلمک و اوندا ایستکلی اولماق دیر»."آماج"؛هدف و نشانلاماق سوزو بوکوکدن دیر.فارسجا داکی "امید" سوزوده بوکوکونن باغلی اولابیلیر!(3)
هرحالده گورنودگی کیمی "امما"سوزو بیرشئیدن آرزولاماق و ایستکلی اولماقدیر.بوایستکده چوخلی یئمکلرله و خوش قوخولی یئیجکلرله اولدوقوندا بوگونکی طبی باخیشدان باخیلدیقیندا بیر جور روحی وپیسیکولوژیک خسته لیگین ندنی دیر کی ائل آراسیندا اونون اوچون ساده درمانلار گورنور.
بیر آدام او زمان "اومار"کی بیریئردن خوش ایی بورنونا دییب؛خیلک گئچدیکدن سونرا بدنینده بیر سانجی و آغیری عاریض اولار.بو آغریلار ارکک لرده دیش آغریسی و گوز آغریسی و اوزشیشمه لری شکلینده اولار وآروادو قیز خانیملاردا آد آپاریلان سانجیلاردان سوای دوش شیشمه سی ده اوز وئررکی اونادا دئیلر کی"دوشی گلیب"کی اونون درمانی دیش آغریسی و گوز آغریسیندا فرقیلی اولار.بوآغریلار و سانجیلار چوخ شیدتلی اولدوقلاری حالده آغ بیرچکلی آنالار چوخلی تجربه لی اولدوقلاریندان تئز بیلرلر کی بوآدام "اوموب دور".
"اومما"نین دردلرینی آرادان آپارماق اوچون ائوده بیر خوش اییلی تند اییلی یئمک لر اورنک اولاراق؛سوغان قیزارمیشی ؛ات قوورماسی؛کباب کیمی یئمک میطباخ دا پیشیریب اونسوز کی "اممان "کیشی بیلسین بیر چورک آراسینا قویوب یاواشجادان و اونسوز کی اممان بیلسین شیدتیلن ؛توتدولان و یئیجک ایچینده اولان خورک تیکه سین یوموروقلا اومان آدامین بئلینه ووروب دئیلر کی«اومدوقوم سندن اولسون »یادا«اومدوقوم سنده قالسین» اومان آدام دیسکینیب اومدوقی اوردا قالارو و وورولان یئمگی یئدیکدن سونرا آغریلاریدا ائله اوردا قورتولار.
تبریزده بئله بیر رسم واردیر کی بیرسی بیرائوین کناریندان گئچن زمان اوائوده خوش قوخویان و گوزل اییلی یئمکلر پیشیریلدیگینده اوناگوره کی اومماسین تئز الینین اووجون خوش ایی گلن ائوین دووارینا چالیب دئیر کی:«من اوممادیم؛دده م آلدی؛ننه م پیشیردی ؛من یئدیم»سونرا اووجون ایچین اییلرلر,بئله لیکله بئله اینانالار کی او ائودن گلن اییدن داها اومماییب و اومما خسته لیکینه دوچار اولمایاجاقلار.
«اووجونی یالا»و«اوومجومون ایچین اییله ممیشدیم»دئیملری بو عنعنه ورسمی دن قالما دئیم لردیلر کی "امما"دبیندن بیزلره یادیگار قالیب.
خانیم طایفاسیندا ایشاره ائله دیگمیز کیمی «اوممان»آدامین دیش ؛گوز،اوز شیشمه لریندن باشقا گووسلری یا همان دوشلری ده شیشه ر کی درمانی اوچون گرک «بیر "آراز" دان کئچنین باشماق تاینی دوشونه وورسونلار*»بئله لیکله اوخانیمین دوش شیشمه سی توخدار و اوماسی اوردا قالار؛باشماق تایینی وئران زمان دئیلر«قامیسسن قاییت؛قلمیسسن قاییت».
خاطیرلاتماق گرکیر کی خانیملار بویلی اولدوقلاری زمان چوخلی شئیلردن اومارلار اونا گوره ده گرکلی دیر ائو ییه سی و حامیله قادنین یاخینلاری بویئمکلرده حتمی بیر شکیلده اونا یئدیتسینلر؛بئله اینانج واردیر کی اگر اومان حامیله خانیم بویئمک ده گوزو قالیب اوندان دادمازسا اوشاقی «چئری»و «گوزلری شاشی»اولار.چوخلاریدا بئله اینانارلار کی اگر بو اومما شیدتلی اولسا حامیله آرواد«اوشاق سالار».
سود وئرن خانیم لاردا دا گرکیر کی خوش اییلی یئمکلردن تامارزی قویولماسین یوخسا اولاریندا «سودلری قورویوب» اوشاقینا سود وئره بیلمز.
اوغلان اوشاقلاریدا چوخ تئز اوممایا دوچار اولالار؛بوسبب دن هربیر خوش اییلی و چوخ گوزل قوخویان یئمکدن اوغلان اوشاقلارینا دادزدیرالار؛بئله اینانج واردیر کی اگر اوغلان اوشاقلاری بو یئمک دن دادماییب تامارزی قالسا اوز کیشی لیقین الدن وئریب داها بویوکلوقونده اولاد صاحیبی اولماز.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
*آرازدان کئچمیش=بیر کیشی کی خارجی اولکیه سفر ائله میش اولا
(1)آذربایجان دیلی نین یضاحلی لوغتی –دکتوربهزاد بهزادی
(2) دیوان لغات الترک- محمود کاشغری-دیبر سیاقی
(3)واژگان زبان ترکی درفارسی- محمد صادق نائبی
بو یازینین اوخونماق سایی: 788
|
