|
اوزون مدّت دگیل ، اولا بیلسین آشاغا - یوخاری دؤرد ایل بوندان اؤنجه،یا بیر آز اویان- بویان ،عؤمور آیلارینی و ایللرینی بوتون سورگونلر کیمی غربتده یاشایان و بیر آن ائلین – اوبانین قایغی سیندان فارغ اولمایان استعدادلی شاعر اسماعیل جمیلی ، آذربایجانین بؤیوک سؤز استادی صائب تبریزینین تک بئیتلریندن آذربایجان دیلینه چئویردیگی دفتری منه گؤندردی.
او گونلر من اوزون سورن اورک خسته لیگیندن یاخا قورتارسامد ا، هله اونون سوروشکن یورغونلوق و دالغین لیغی ایله ال به یاخاایدیم . بونونلا بئله دفتری دقّتله گؤزدن کئچیردیم و اؤز احساسیمی یازدیغیم یییغجام اؤن سؤزده بو عبارتلرله بیلدیردیم:
" صائبین دریا مضمونلاری و جمیلی نین اینجه ترجومه لری او قدر جانلی و ییغجامدیر کی، انسان اوره گی ایسته ییر دفترچه ده هر نه وارسا بورایا کؤجورسون!...اسماعیل جمیلی اؤز انسانی – اخلاقی نورملاری ایله یاخشی و پیس آراسیندا یاراتدیغی قایغی و دویغو دونن بؤیوک سؤز استادی محمدعلی صائب تبریزی نین یاراتدیغی شعر و ادب دونیاسی نین دوامچیلاریندان بیری دیر . اسماعیل جمیلی لر بو گون خلقیمیزین دوشونجه دونیاسیندا صائبلرین دوغما وارثی اولاجاقلار".
و بو گون دؤرد ایل بو سؤزلردن سونرا ، اسماعیل جمیلی دوغرودان – دوغرویا دیلیمیزین سؤز بولاغیندان و ائلیمیزین اویانیشیندان یازدیغی قدرتلی و جسارتلی شعرلرله صائبین یولونون دوامچیسی و اونون دوغما وارثی سویه ده ایره لیله ییر.
دؤرد ایل عرضینده شعر دونیاسیندا بو قدر ایره لیله مک ، استعداد و باجاریق اؤز یئرینده دورسون ،اینام و اینانج اولماسا ، ائله – اوبایا باغلیلیق اولماسا ، شاعر ائل ایله سس سسه وئرمه سه و یوردولا دردلشمه سه ، باشا گله سی دگیل :
گر جزبه عشق اولسا گتیرم نئجه گلمز گر جزبه عشق اولماسا ، گلسه وجه گلمز .
یئرلی اولسا یئنه ایسته ردیم بحرانی گونلریمده یوخاریدا آدینی چکدیگیم اؤن سؤزدن بیر پارا گراف دا بورایا کؤچوروم :
" اوزو گولرلیک ، انسان سئورلیک ، زحمته حؤرمت ، یورد قایغیسی ، تورپاق قایغیسی ، ائل قایغیسی ، دیل قایغیسی ، آزادلیق و شرفه سایغی ، شعره ملاحت و عزّت قازاندیریر . اوزو گولرلیک ، آرزویا قول- قاناد وئرمک و عومرو اؤز باشینا بوراخماماق شاعرین اولگوسو و دونیا گؤروشودور . "
او تاریخدن بری جمیلی نین یازیب – یاراتدیغی دولغون و اینجه بیچیملی شعرلری نین هامیسی الده اولماسادا، اینترنتدن آلینان تک ورقلر حالیندا بیر قیسمی گؤز اؤنومده دیر. آز بیر مدّت عرضینده بو قدر گلیشمه ، باخیش درینلیگی و دوزگونلوگو ، دوشونجه و دویغونون جانلی بویالارلا سوسلنمیش سؤز اینجیلری دوغرودان دوغرویا سحر کلام ساییلا بیلر .
جمیلی نین شعری هر عنوان آلتیندا سؤیلنسه ده ، او باشدان آیاغا و بوتونلوکده اویانیش و دیره نیش شعریدیر. جمیلی بو گونکو اویانیشین ، بو گونکو اؤزونه قاییتماغین ، اؤز ملی وارلیغینی ، کیملیگینی ، انسانی حقلرینی دریندن و هر طرفلی دوشونن و اونو الده ائتمکده یانیلمایان و یئنیلمه ین بیر خالقین یول گؤستریجی سیدیر.
اونون شعرینده چاغلایان لیریزم ، نه اینکه اونون دؤیوشگن اؤزه للیگینی یادیرقامیر بلکه اوردا یئرله شن معاصرلیک و جانلیلیق اوندا کی رئالیزمی درینلشدیریر و بو گؤنکو اویانیشین جانلی گؤزگوسونه چئویریر .
شاعرین یارادیجیلیغی نین رنکارنگ و چوخ ساحه لی اولماسی اونون بیر اؤتری آراشدیرمادا تانیلماسی ممکن اولمادیغیندان اونون شعرلریندن بیر نئچه سینه دقّت یئتیرمک آز - چوخ اؤده نکلی اولا بیلر:
جمیلی نین گؤز قارشیسسیندا اولان شعرلرینده یوخاریدا اشاره ائتدیگیمیز کیمی ان پارلاق یئر توتان اونون بو گون آذربایجاندا پارلانان ملی – معنوی اویانیشلا ایلگیله نن و بو اویانیشین عینی دورومونو ترنم ائدن شعرلردیر . بیچیمینده و آنلامیندا بیر سمفونی فضاسینی یارادان " یئنی چاغین یئنیلمه ین بالاسی " عنوانی داشیان بالادا دا شاعر دئییر:
سن یالواریش نسلیندن یوخ ،
قارا قارقیش فصلیندن یوخ ،
آیری دوشموش اصلیندن یوخ ،
یئنی چاغین یئنیلمه ین بالاسی سان ،
وارلیغیمین کیملیگیمین قالاسی سان ،
..........
گؤزلرینین آرخاسیندا اولدوزلاری صفه دوزن ،
گوی قورشاغی قانادیندا اومودلارین باغین گزن ،
آرزیلاری سونا کیمی دورو خیاللاردا اوزن ،
یاساق سئودا سئوگیسینده سایسیز غمه ، درده دؤزن ،
دوشونجه نین باغچاسیندان
یابان شاختا سازاغیندا دونانلارین الین اوزن ،
اؤزو اولوب اؤز اؤزون آشان
دالغالانیب جوشوب داشان ،
قورتولوشون شن هاواسین چالاسی سان ،
یئنی چاغین یئنیلمه ین بالاسی سان ،
.........
شعرده سؤزلرین بیچیمی اوقدر یاراشیقلی ، دوشونجه نین دورومو او قدر عینی و آنلاملی اوقدر درندیر کی اونو یاریمچیق قویماق بیر سمفونینی یاریدا کسمک تاثیری انساندا بوراخیر . بو بالادا دا اولان گوجلو ادراکین و معاصیرلیگین انساندا یاراتدیغی و بئجرتدیگی ایسته ینین و داورانیشین سؤزدن بیچیلمیش تابلوسو جلوه لنیر .
لاکن شاعر " بیز واریق " دوردلوگونده بو ایده آل اویانیشین باش توتماسیندا حرامیلرین ، انسانی دوز – دوغرو یولدان چاشدیرانلارین و اونو اؤز وارلیغیندان و اؤزلوگوندن آیری سالان دوزاق قورانلارین حیله لرینی آد ائیلیر :
آییردیلار یول یارییا چاتمادان آیریمچیلار یولوموزدان بیزلری
بیز دوز یولون دوزلوگونه وارمادان ایری یولو بیتیردیلر اؤزلری .
.......
بیز گووندیک دوز ایناما دوز یولا بیر باخمادیق تله قوران ساغ سولا
چاتدیرمادان یولو باشاا قول – قولا بیزه دوشمن گؤرستدیلر بیزلری .
......
آلچاقلاری شیشیتدیلر داغ اولدو مزارلاری بزه دیلر باغ اولدو
بیز قارا گون کومور اوزو آغ اولدو یئنه بیزی گؤرنمه دی گؤزلری ...
و ائله بو انسانی دوغرو – دوزگون یولوندان چاشدیرانلارین و اؤزکیملیگیندن آیری سالانلارین قارشیسیندا اؤز بیرلیکلرینی قوروماقدا " آیریملارین ایچینده " بئله مصلحت گؤرور :
آرزولارین دنیزینده یولداییق ساحیلده بیر ، یئلکنده بیر، یئلده بیر
یا اورتادا ، یا ساغدا ، یا سولداییق اوموددا بیر ، دیلکده بیر، دیلده بیر
......
بولاق قورور داملا- داملا کؤچنده دنلی دنسیز اوراقلانار بیچینده
تاپ بیرلیگی آیریملارین ایچینده دوداقدا بیر اولمالی دیر ، دیلده بیر....
.
خالق شاعری صمد وورغونون ایللر بوندان اؤنجه سؤیله دیگی آذربایجان پوئماسی ، هله ده شاعریمیزه بیر الهام و قایناق کیمی معاصر شعر رپرتواریمیزدا پارلاییر . گؤز اؤنونده اولان واراقلاردا دؤرد قطعه یورد آدیله شعر وار لیریک و ایپک بویالارلا آنا یوردو تصویر ائدن بو شعرلرله یاناشی " سن آذربایجان سؤیله...." عنوانلی شعرده، شاعر یئنی بیر ریتمله آذربایجانین تکجه پارلاق کئچمیشیندن یوخ ، اونون اونودولماز قهرمانلار اؤلکه سی و آدلیم بیلگینلر اوجاغی اولدوغوندان یوخ ، بلکه اؤز اورک آغریسی ایله آذربایجانین تاریخ بویونجا دردلرینه ، یارالارینا باشدان آشیردیغی ماجرالار و طوفانلار و شاهد اولدوغو نامردلیکلره یول آچیر .
چوخ یئرلیدی بو جانلی تراژدینی بوتونلوگله بورایا کؤچورم ، آنجاق دئمه لی چوخدور ، فرصت یوخ......
اشاغیدا کی بئشلیکلر شعرین باشلانیشیندان و قورتاریشیندان نمونه اولاراق گتیریلیر :
سن آذربایجان سؤیله نچون آذر به جان اولدون ؟
اونوتدون اؤز درین دردین یادین دردین آلان اولدون ؟
چتین گونلرده ایرانین بلاسیندا یانان اولدون ؟
وئریب ائولادینی قوربان ، اؤزون یالقیز قالان اولدون ؟
یاشیل یوردوم باهار ایکن نه دن سولدون ، خزان اولدون ؟
کئچن یوز ایلده یوزلریول دؤیوشدون ، مین یارا گؤردون،
دایاندین ، سینمادین ، دؤزدون ، وفا ائتدین ، جفا گؤردون ،
کیمین چکدین بلاسین ، سن همان یئردن بلا گؤردون ،
سویولدون ، پای بؤلوش اولدون ، یاد اللرله تالان اولدون ،
سن آذربایجان سؤیله ، نچون آذر به جان اولدون ؟
گووه ن ائولادینا ، آنجاق اؤزون قیل دردینه چاره ،
کؤنول وئرمه شکر دیللی ، هر آن اویناشلی دیلداره ،
فریلداقدی دئسه هر نه ، بوراخ گئتسین اوزو قاره ،
جانین قویدون سؤزون اوسته ، بو یولدا امتحان اولدون ،
سن آذربایجان سؤیله نچون آذر به جان اولدون ؟
جمیلی شعرینین قاپیسی همیشه دوغما وسارسیلماز خالق قهرمانلارینا آچیق اولموش و خصوصیله زمانه میزده تاریخین گلیشمه سیله ، بابک ، ستارخان و آیریلاری کیمی یئنیلمز و قورخماز قهرمانلار بو سون ایللرده ائلین و یوردون سمبولیک و ائل جاری قهرمانلاری سیماسیندا جلوه لندیکلری و هر زاماندان چوخ خالقین مبارزه سینده دایانیش و دیره نیش اولگولری ساییلدیقلاری باخیمیندان حماسیه چئوریلیرلر .
گؤزده اولان شعرلرده جمیلی بابک و ستارخان حماسه لریله قریلماز ایلگیسینی بئله جانلاندیریر :
" بابک بو گون بیر آد دگیل " عنوانلی شعرده
بابک بو گون بیر آد دگیل
یوز ایللری آشیب گلن ، / عصیرلره یئنیلمه ین ، / قهرمانلیق داستانیدیر .
ایگیت اوغلان ، قوچ قیزلارین ،/ اوزانلارین ، قوپوزلارین ،/کیملیگینین کئشیگینده یئلمازلارین ،/
وارلیغینین عنوانیدیر .
بابک آدلی دایانیشما، / گله جگه آرخا دوران ،/ قورتولوشا کؤرپو اولان ، /
چنلی بئلده دوولت قوران ، / ملتیمین فرمانیدیر.......
ائلی دوستاق ، دیلی یاساق ،/ آنلی آچیق، ایگیت قوچاق،/ تورک ائلینین سهندیدیر ، ساطانیدیر.
بذ قالاسی ، داش قایالاردان اولوشان،/ بولودلارا سینه گرن ، زیروه ده بیر قالا دگیل.....
ظولمه، زورا ، خیانته،/ گئریلیگه ف جهالته باش ایمه ین ،/ سئوگیمیزین اوردوسودور،گوه نیدیر ، دایاغیدیر
بابک بو گون بیر آد دگیل ،/ آرزیلارلا ییرقالانان ،/ اورکلرده دالغالانان ،/ آذربایجان ملتی نین بایراغیدیر.
و " ستارخانین بایراغی " عنوانلی شعرده
دان یئری قارانلیق ، /بولاغ باشی بولانلیق ،
یوخسوللوق ، بوغونتو ، فریاد،/ اؤلوم کؤلگه لی استبداد ،
غم ، غصه قالاق ،قالاق،/ درد ،ظولم زولاق ، زولاق،
داغ – داغ ائشیدیلمز هارای،/ حقسیزلیک گونده لیک اولای،
سو یئرینه آخان قان ،/ امر ائدن ظولمکار خان ،/قدرته اویونجاق دین ، ایمان..........
اومودسوزلوک گؤیه رنده ،/آرزی یئلی دیرننده ،/انسانلیغین دیه رلری،/ آغ کفنه بوروننده،
همّت سؤزو ، غئیرت سؤزو ، / آزادلیقلا ملّت سؤزو ،
ستارخانلار ، باغیر خانلار ، / ائلده دیلدن دیله دوشدو،/ قانادلاندی ، هاوالاندی ،/ نغمه اولدو تئله دوشدو .
ائل سیغیندی آزادلیغین اوجاغینا،/ ائل گووندی ستارخانین بایراغینا ،/
گولوش قوندو قارا – قورخو بوداغینا،/یئنی آچان چیچکلرین دوداغینا .
قورخماز سردار ،/ جسور سالار ،/ یوخسوللارا دایاق اولدو ،/ اومود یایان چراغ اولدو ،/
آذربایجان آزادلیغا بایراق اولدو / آرزی ، اومود ، سئوگی ، سئوینج / شار شار آخان بولاغ اولدو........
بورایا قدر گتیردیگیمیز قیسا آراشدیرمالارو بیر سیرا اولگولر جمیلی شعرینین اؤزه للیکلرینی آز- چوخ ایشیقلاندیرسادا ، اونون چوخ ساحه لی ، رنگارنگ و چوخ چئشیدلی شعرلرینی بوتونلوکلده قاورامیر .
بو شعرین هر بیرینین اؤز رایحه سی ، اؤز بیچیمی و هارمونیسی، اؤز آنلامی ، احتواسی و آماجی وار . بوتون بونلاری یئری گلینجه آراشدیرماق آرزوسیله بو یازینی شاعرین شعرده ایشلتدیگی قالیب و بیچیملردن آد چکمکله اونلارین بعضیلرینین آنلام و مندرجه سینه اؤتری اشاره ایله بو سؤزه سون وئریریک.
جمیلی شعرده خلق شعری قالیبلاریندان قوشما ، گرایلی ، بایاتی و آیریلاریندان فایدالاندیغی حالدا کلاسیک ادبیاتین غزل ، مثنوی ، قطعه و مخمس قالیبلاریندان دا فایدالانیر . بونلار اؤز یئرینده دورسون ، او آزاد شعر ریتم و اؤلچولریندن ده مهارتله و یئرلی یئرینده بهره له نیر . آشاغیدا بیر سیرا شعرین بیچیم و آنلامینی گؤسترمک اوچون اونلاردان بیر شاه بیت گتیریلیر :
" صمد عمی ناغیللارا قوشولدو " : سئوگی دولو آرزی دولو بیر گونش ،/آرازدا باتسادا او گون بیر آندا/
صمد عمی ناغیللارا قوشولدو ، /آدی اؤلمز اولدو آذربایجاندا .
تبریز عنوانلی شعردن :
بابک تک عینالین یاخیب قان اوزه ، / ایگیتلیک داستانین سیغینماز سؤزه ،
قهرمان ائولادین گلمه سین گؤزه ،/ بهارین دؤنمه سین خزانا تبریر .
آیدینلیق اؤلمز :
دوز یولون یولچوسو آنلی آچیقدیر ،/ دؤنگه ده گیزله نن تولکو اوتانسین ،
حاق سؤز قیلینجدیر ایرینی کسر ،/ سؤیله کی یاتمیشلار دویسون اویانسین .
بیز کیمیگ :
بیز سئوگیدن یولا چیخان ،/ کدورته قالخان توتان،/ محبّته میدان قوران ،/
ائلیمیزین ، یوردوموزون ، سئوگیسینده صادق لریک ، حسرتینده یاندیغیمز آزادلیغا
عاشیقلریک .
سؤز :
سؤز وار ، جاندیر ، درده درماندیر / سؤز وار جان یاخاندیر اورک سیخاندیر
سؤز وار ، کؤنول آچار ، اوزو گولدوره ر / سؤز وار زهرلیدیر ، سانجان ایلاندیر .
صاباحلاری اولمایانلار :
نه یاخشی کی باجارمیرلار ،/ گوندن گونه یوخسوللاشیر کؤنوللری،/آندان آنا
قیسیرلاشیر دویغولاری ،/ زمان سازین چالمایانلار ،/ ساباحلاری اولمایانلار .... .
محمدعلی فرزانه
یوتوبوری قیش 2005
بو یازینین اوخونماق سایی: 1043
|
